Stavanger Aftenblad (SA) i 2007

I følgje Mediehusrapporten for 2007, var det store forskjellar i redaksjonell organisering. Dei ti mediehusa som blei undersøkt, var svært ulike når det kjem til integrering, eller konvergens. Alt i frå separate redaksjonar utan samhandling til tett integrerte redaksjonar var vanleg.

SA blei rekna som eit godt integrert mediehus dette året. ”Juridisk seperasjon og fysisk integrasjon”, karakteriserte sjef for Aftenbladet Multimedia, Sven Egil Omdal, situasjonen som. I 2006 blei fem medarbeidarar flytta frå papir til nett, for å betra satsinga her.

Alt som blei produsert for papir, skulle også kunne brukast for nett (sjå avsnittet om 2009), samstundes med at dei som jobba nett, berre skulle jobba nett. Om spørsmålet om kva som skulle publiserast på nett, og kva som skulle i papir, hadde ikkje Aftenbladet nokre spesielle retningslinjer. For konkurranseutsette nyheiter, var det viktig at nettet blei prioritert, sa nyheitsdirektør Carl-Gunnar Gundersen den gong. Dette opna også for at papiravissakene kunne gå meir i djupna.

Nettsaker kom ofte med i avisa, meir eller mindre uredigert. Gundersen var då ikkje spesielt redd for konkurranse mellom papir og nett.

Agderposten i 2007

I 2007 var Agderposten eit lite stykke frå å vera eit integrert mediehus. Det var planar om meir konvergens i det nye bygget. I 2007 var redaksjonane i Agderposten skild frå kvarandre, reint fysisk. Møteaktivitet med vaktsjefane måtte til for å koordinera arbeidet.

Først i 2006 fekk Agderposten eigne tilsette på nett. Multimedia var i 2007 relativt nytt for sørlendingane. Nyheitsredaktør Oddvar Paulsen meinte nettet hadde låg status internt, grunna den relativt låge alderen på dei som jobba der, og fordi sakene ofte ikkje gjekk i djupna.

Paulsen meinte det ikkje var konkurranse mellom plattformane, sjølv om det av og til blei litt temperatur i diskusjonar om kva som skulle ut på kva plattform. Han meinte dei raskaste plattformane måtte få ut hendingsnyhende først. Dette litt grunna frykt for at VG skulle opprette ei lokal nettside. Dette har førebels ikkje skjedd.

SA i 2008

I 2008 var det meste såre greitt for SA. Det nye bygget var lagd slik at det var eit ope redaksjonslandskap, der informasjon skulle flyta fritt mellom gruppene. I Mediehusrapporten for 2008 var sjefredaktør Tom Hetland optimist på avisa sine vegne, sjølv om han uttrykte uro for at det kom til å bli ulikt tempo i avis og på nett.

I 2008 var SA eit mediehus der konvergens sto i høgsetet. Felles strategiar, felles nyheitsleiarar, medarbeidarane produserte til fleire kanalar samstundes og redaksjonane samarbeida på enkeltsaker. Kanalar som nett og tv blei også meir integrert i redaksjonen, og mediehuset blei sett på som fullt integrert.

Agderposten i 2008

I 2008 hadde Agderposten ei plan om å slå saman nett og tv i ei multimedial gruppe (sjå avsnittet om 2009). Årsaka var å utnytta tv betre når ting skjer, og få ei kontinuerleg, god nyheitsdekning.

Også i Agderposten stod integrering og samarbeid mellom redaksjonane sterkt. Utviklinga frå året før var stor. Dei byrja i 2008 så smått å velga ut kva saker som skulle på nett og kva som skulle på papir. Likevel ikkje i den grad me ser i år.

Einaste forskjell på SA og Agderposten i 2008, var at Agderposten ikkje hadde felles nyheitsleiar og evaluering. Talet på medarbeidarar som hadde multimedial kompetanse var også lågare enn i SA. Mediehuset blei sett på som integrert.

SA i 2009

I rapporten kjem det fram at SA har ein ny publiseringsstrategi, og at to av dei sentrale punkta er at det skal bli mindre dobbeltpublisering, og ulike versjoner av sakene på papir og nett. Innhald som leiarar, anmeldelsar og kommentarstoff blir berre å finna i avisa. Målet er å beskytta papiravisa i vanskelege tider, og å gjera nettet meir ulikt papiravisa.

Nyheitsredaktør Carl-Gunnar Gundersen seier avisa har dobbeltpublisert for mykje, og at avisa og nettet har vore for likt. Den nye strategien skal sørga for at SA klarer å halda brukarane i alle kanalar.

Det er også blitt strengare krav om at alle medarbeidarar skal levere til nett, og derfor trur Gundersen at også nettet vil tene på denne kursendringa.

Økonomien i 2009 har vore vanskeleg for SA. Nedgang i annonseinntektene har ført til kutt i arbeidsstokken og store kostnadskutt. Eit resultat er at TV Aftenbladet no har langt færre medarbeidarar enn før. Økonomien har også tvinga fram ei endring i gruppene. I 2008 var alle redaksjonane samla i eit ope, integrert miljø. I Mediehusrapporten står det:

”Mens redaksjonen tidligere var organisert i et kanalhierarki med egen nyhetsleder for nett, papir og TV, blir det nå en organisering ut i fra fag og geografi.(…) Nyhetsleder papir blir sjef for Stavanger-gruppa. Nyhetsleder på nett skal fortsatt ha ansvar for nettet og disponerer vaktreporterne og frontsjefene på nett, men har ikke egen selvstendig faggruppe. Nyhetsleder nett har ansvar for den løpende nyhetsdekningen og faggruppene skal levere til denne.”

Gundersen meiner rundt 70 prosent av staben jobbar fleirmedialt. Mediehuset sine opplagstal viser at talet på avisabonnentar har vore stabilt i perioda 2006-2008, medan nettet har fått 40 000 fleire unike brukarar i same periode.

Tidlegare sjef i Aftenbladet Multimedia, Sven Egil Omdal, har retta kritikk mot skjerminga av papiravisa. Han meiner at dersom dei eksklusive nyheitene, anmeldelsane, leiarane og liknande berre blir å finna i papiravisa, er dette som å ”høre at en gjeng kusker slå fast at fordi bilen er så mye raskere enn hesten, kan den bare brukes som ambulanse.”.

Agderposten i 2009

I Mediehuset Agderposten er situasjonen annleis. I følgje Medierapporten 2009 er det no papiravisa som blir prioritert, og integrasjonen mellom nett og papir har stoppa opp. Med avgrensa ressursar er det no i stor grad papiravisa som held dei andre plattformane oppe, og mediehuset har sett seg nødt til å prioritera denne.

I 2008 var det planar om å laga ein eigen multimedieredaksjon med nett og tv. Desse planane er no skrinlagde. Årsaka er at dei to plattformane ikkje genererer nok klikk.

Også i Agderposten er det slutt på å øsa saker frå papiravisa ut på nett, slik det er gjort tidlegare. Nyheitsredaktør Peer L. Andreassen seier dette har vore ein feil, og at papiravisa no skal få ha mykje av stoffet for seg sjølv.

Det finst ikkje lenger ein eigen nettleiar, noko Andreassen trur kan føra til manglande fokus på nettet som kanal. Klubbleiar Irene Hegge Guttormsen seier fara er at nettet blir sittande att med småsakene.

Også i Agdersposten har det vore økonomiske problem grunna finanskrisa, men her har dei førebels ikkje redusert arbeidsstokken.

I Agdersposten er det langt færre som jobbar multimedialt kvar dag i forhold til SA. Berre rundt 15 prosent, meiner mediehuset sjølv. Andreassen seier dei ønskjer seg at fleire produserer multimedialt, men sidan papiravisa no blir prioritert har ikkje dette vore mogleg.

Andreassen trur mediehuset kanskje må ta eit val i framtida; nett eller papir. Han forventar at nedgangen i talet på lesarar av papiravisa vil halda fram, og ser også at talet på brukarar som er innom nettsida nærmar seg eit tak.

Om framtida

Mediehusrapportane gjennom tre år har gjeve eit dramatisk bilete av utviklinga. I 2007 var dei fleste mediehusa integrerte, eller godt i gong med dette. I 2008 var det full konvergens i så godt som alle dei 10 analyserte mediehusa, og generelt god stemning i teig.

Dette året har vore dramatisk for dei fleste, med nedskjæringar i budsjetta, og større kontrollering av kva stoff som skal på kva plattform. Nokre mediehus, som Agderposten, er svært så pessimistiske på nettet sine vegne.

Som rapportane har vist, er det svært vanskeleg å spå om framtida. Men tala viser tydeleg at det er færre som les papiraviser, og at fleire vitjer nyheitsnettsider på nett. Om papiravisa kjem til å døy ut, skal vera usagt. Eg trur det, men vil ikkje gje noko tidsperspektiv. Konvergens, der alle media er samla på ei nettside, skaper nye utfordringar for mediehusa, men gjer også store moglegheiter til å få eit aktivt publikum. Interaktivitet kan gje gode tips til nye saker, og tips til forbetringar. I tillegg kan publikum sjølv bidra med bilete, videoar og kommentarar.

Tidlegare multimediasjef i SA, Sven Egil Omdal, skreiv i april i år ein kommentar i Adresseavisa, der han tok til orde for ei auke av pressestøtta, for å betra den kritiske  økonomiske situasjonen. I artikkelen kritiserer Omdal professorane Hans Jarle Kind ved Handelshøgskolen og Helge Østbye ved UiB. Dei to vil forsterkar pressestøtta, men berre gje den til papiravisene og la nettet seile sin eigen sjø, og konkurrera med store selskap som Google.

Omdal skriv: ”Det er som å forsterke diket en stund etter at hundreårsbølgen har skyllet over det.”.

Eg trur at nettet er framtida. Men det er vanskeleg å halda det gåande, når den økonomiske situasjonen ikkje gjer rom for satsing både på nett og papir. Framtida vil koma, enten me vil eller ikkje. Det er berre eit spørsmål om tid.

Marshall McLuhan var ein kanadisk smarting. Mest kjend er han for frasa/påstanden “the medium is the message”.  Kort fortald meiner McLuhan at ei kvar melding frå ein avsendar blir påvirka i større eller mindre grad av mediumet meldinga går gjennom, før ho når mottakaren.  Nokre døme:

Dersom du les i ei avis om eit sjølvmordsåtak i Swatdalen i Pakistan, vil du danna deg nokre bilete inni hovudet om korleis det var på staden då bomba drap 35 politistudentar. Mest sannsynleg vil alle desse bileta vera heilt feil. Men likevel får du med deg hovudbodskapen i nyheita; nemleg at det på ny er uroleg i det nordlege Pakistan, og at folk no knyttar dynamitt rundt livet og trykker på knappen. Kanskje du til og med får med deg litt bakgrunnsinformasjon, samt at nokre ekspertar uttalar seg. Ein god pakke, sjølv om du kanskje får feil inntrykk av korleis akkurat denne hendinga gjekk føre seg, kan me seia.

Dersom du blir informert om den same hendinga via Dagsrevyen på tv, får du andre inntrykk. Du ser kaos, øydelagde bygningar og bilar, samt ambulansar som hylar att og fram med såra. Inntrykka blir sterke, og ein person med normalt utviklar sjelsevner klarar setja seg inn i situasjonen. Desse bileta kan ofte gjera slik at ein slett ikkje får med seg det som reporteren seier. Ein risikerer å mista viktig bakgrunnsinformasjon. Likevel sit ein att med akkurat den same hovudbodskapen som avislesaren; ein sjølvmordsbombar har teke livet av mange folk i Pakistan.

I dømet ser me at folk får med seg nyheita, men at bodskapen blir farga av mediumet den er gjennom. Då McLuhan kom med påstanda “the medium is the message” for ein del år sidan, stemde nok påstanda godt, og det gjer den forsåvidt også i dag. Men sidan me no lev i ein multimedial kvardag, der svært mange brukar internett kvar dag, gjer dette at ein treng ikkje naudsynt gå glipp av noko, eller få feil inntrykk.

Internett har gjort at alle kjende medium kan kombinerast i eitt. Dersom me no tek dømet ovanfor, kan me tenkja oss at på internett kunne me både lest om saka, fått bakgrunnsinformasjon, sjå video av hendinga, sjå animasjonar og liknande. Ein kvar kan i ro og mak lesa, sjå, trykka og utfolda seg i sitt eige tempo, og sjølv velgja kor mykje tid han eller ho vil bruka på denne saka.

Det som er så fint med internett, ja, faktisk, det som heile internett er bygd opp av er hyperlenker (nei, du går ikkje på syre, eg har faktisk hyperlenka til ei side om hyperlenkar. Fett, æssæ.).  

Eg tykkjer gjerne påstanda til McLuhan om at ei kvar melding blir påvirka av mediumet den er gjennom, framleis gjeld. Men internett har gjort denne påstanden til eit artig utgangspunkt for ein diskusjon. Den store, openbare fara med internett og hyperlenkar,  er nettopp at ein kan klikka absolutt overalt. Fara for distraksjonar er stor, og det kan fort skje at viktig informasjon ikkje blir lest, fordi folk har “klikkedilla”. Det hjelp ikkje kor kule animasjonar du har, eller kor viktig teksten din er, når folk tar eit kjapt blikk, tenkjer “kjedeleg”, og klikkar seg raskt vidare til youtube.com. 

Sånn. Er du her ennå? Godt med ei lita pause? Sidan dette skal vere ein blogg, der innhaldet skal vera kort og lettfatteleg, tenkjer eg me drar ein liten konklusjon. McLuhan sin påstand om at “the medium is the message”, kan me seia gjeld enno, sjølv om me i dag bur i ei multimedial verd. Fordelane ved internett er mange, mellom anna at det blir mogleg å samla alle medium på ein stad. Ulempa er at folk fort blir distrahert grunna hyperlenker, og dermed ikkje naudsynt får med seg det viktigaste i bodskapen. 

Eg rår til fanesurfing.

Kvifor skal eg sitja i timevis å glo i postlister, berre væpna med kaffi, snus, ein telefon og eit spor?

Kven er det som bryr seg?

Kva forskjell gjer det at eg gjer livet (endå) surare for grå byråkratar som gøymer seg bak paragrafar i offentlegheitslova?

Vel, først og fremst er det stas å sjå eit saftig resultat av arbeidet. Men det har ikkje så mykje med saka å gjer. Det er DU som bryr deg. Ikkje om arbeidet, ikkje om den sure kaffien, ikkje om tallause forsøk på å overtala saksbehandlarar til å gje deg dokumentene. Men du bryr deg om desse. Eller desse.

I nokre tilfelle held det ikkje å ringa operasjonsleiar ved Rogaland politidistrikt. Det held ikkje å vitja ein person med ei sterk historie heime, og laga eit utfyllande intervju, med tilsvar frå ansvarlege instansar.

Ein treng dokument. Ein treng å gjera ein jobb. Ein treng å fortelja ei historie. For kven er det som bryr seg?

Det er du, og det er eg. Det er alle du kjenner, og ikkje kjenner. Gravejournalistikk er undersøking. Undersøking av menneskeskjebner, eller undersøking av forferdelig sløsing med pengar.  Pengar som er mine og dine, og som i god sosialdemokratisk and skal nyttast til det beste for samfunnet.

Det finst eit ordspråk som lyder: “Den som graver en grav skal selv falle i den”. Undersøkande journalistar er nok ikkje dekkja med seks fot med jord, men seks fot papir. Og det er ein god plass å vera, dersom ønskjet om å gjera rett av urett er sterkt.

Mandag 3. mars hadde Dagbladet på nett følgande overskrift i ei sak: ”Vil denne drepe oss alle?”. Saka var illustrert med eit bilete av ein spiral i ulike fargar. Kjendisastronom Knut Jørgen Røed Ødegaard seier denne spiralen kan grilla alt liv på jorda. Saka dreide seg om ei stjerne som ligg 8000 lysår frå jorda, og som er i ferd med å bryte saman. Når dette skjer vil ei dødeleg gammastråle steike oss alle. Her er nokre sitat frå artikkelen:

-”Det kan bli et spektakulært syn, men også et av menneskehetens siste.”

-”…dersom den glimter så er det bare å pakke sammen.”

-”Et gammaglimt fra denne vil grille alt liv på jorda helt ned til bakterienivå.”

-”Jorda kan nå stå midt i veien for universets kraftigste våpen.”

-”Fra vårt ståsted, så titter vi rett ned i pistolmunningen.”

-”Stjernen kan ha eksplodert for 8000 år siden, og vi ville ikke vite det.”

Hovudbodskapen i artikkelen er at me ikkje kan veta om denne stjerna alt har brote saman, eller om ho vil gjere det. Derfor veit me ikkje om me blir grilla i morgon eller om 10 000 år. Derfor er me ferdige. Det er berre å pakke saman, bruke opp pengane, realisera seg sjølv, kjefte på sjefen, ja, kva som helst eigentleg. Det er nemleg snart slutt.

Eller er det det? Eg er freista til å seie at er det ikkje det eine, så er det det andre. I eit par tusen år nå, har me levd med vissa(?) om at Messias skal koma att, og døma til høgre og venstre. Mange trudde dette skulle skje ved tusenårsskiftet, og dermed koma samstundes med eit enormt datakrasj som ville øydeleggja verda. Men her sit eg og trykkar på ein PC, som rett nok ikkje vil samarbeida veldig ofte, men nokon dommedag kan det knapt kallast. Ikkje blei eg dømd heller.

Året før dette, i 1999, hadde den britiske tabloidavisa The Sun denne overskrifta: ”Nostradamus’ profeti: Meteorregn i 1999 signaliserer den strålende tilbakekomsten til Jesus Kristus.” Når den franske vitskapsmannen, som levde på 1500-talet, blir brukt som grunnlag for ei nyheitssak, er det grunn til å ta det journalistiske med ei klype salt.

Mediahistoria er full av slike artiklar. Invasjon frå det ytre rom, asteroidar, atomkrig, eit ozonlag som går i oppløysing, og no i det siste, global oppvarming.

Det kan virka som om media er gått litt lei av at temperaturen stig med så og så mykje. Det er ikkje ein spesielt dramatisk måte å dø på, då er heller ei enorm stråle frå det ytre rom meir spennande. Alt har ei ende, men om jorda får si i vår levetid skal vera usagt.

Uansett måte me møter vår ende på, er det klart at media vil vera der, og me vil få gode bilete av hendinga. Gjerne i ulike fargar.

Orda kjem frå Jon Peder Vestad ved Høgskulen i Volda.

Men dette er ikkje alltid tilfelle. Ved fleire høve er det blitt kjend at nyhende har vore juks, fordi journalistar ikkje har sjekka fakta godt nok. Eg skal ikkje gå inn på alle desse, men heller nemna ei pågåande sak. I Kongo er to nordmenn arresterte og sit no i ein kongolesisk rettsal skulda for drap. Inntrykket eg har fått av norsk media si dekning, er at det berre handlar om kor fælt og urettferdig det kongolesiske rettssystemet er.

No skal ikkje eg gjera meg til dommar over dommerane og dei andre i rettsalen i Kongo, men eg kan sjå at norsk media har eit poeng. Likevel er det noko som skurrar her. Helge Rønning ved Universitetet i Oslo påpeikte dette for eit par dagar sidan.

For kva i all verda gjer to nordmenn med militær bakgrunn i Kongo? Dei er ikkje på ferie, og dei er knytta til eit tryggleiksselskap. Her er det, som Rønning påpeiker, noko media enten ikkje fortel oss, eller ikkje har klart å finna ut av ennå.

Det er dette kritisk journalistikk handlar om -  henta inn informasjon, som gjer eit nyansert og korrekt bilete av ei sak. Det virkar ikkje som om norsk presse har gjort ein altfor god jobb med å dekkja rettsaka i Kongo.

At journalistikken er kritisk og uavhengig er eit teikn på at ein stat er demokratisk. Dersom pressa ikkje får gjort jobben sin på ein tilfredsstillande måte, blir det etterkvart lett for dei med makt å misbruka makta si.

Ei kritisk og uavhengig presse fungerer som ei fjerde statsmakt,  og må vera tilstades for å hindra overgrep mot innbyggjerane eller andre. I Noreg har me gode forhold for dette. Ikkje sjeldan har det skjedd at styresmaktene eller andre har snudd i ei sak etter at media har tatt tak i saka.

Me er no ein 14-16 håpefulle journaliststudentar på tredje året. Om me klarar redda verda står att å sjå, men eg lovar at me  skal gjera vårt for å servera folk eit nyansert bilete med truverdege kjelder. Og gjennomsjekka opplysningar.

http://www2.hivolda.no/jpv/mediaskalvere.htm

http://www.nrk.no/nyheter/kultur/1.6748854

Når dei får utfolda seg poetisk på kvitt papir
eller spring rundt på ei scene
og liknar vakre menneske av plastikk,
då er dei ein naturleg del av samfunnet,
og ein tenkjer ikkje mykje på dei,
verken med hat eller kjærleik

Men når dei opner kjeften og skrik som sjuke sjelar,
kan du sjå heilt ned i deira danske, skamlause innvollar
Hvis ein bokmålsbrukar har eit godt poeng i språkdebattar eller
sidemålspolitikken, og skriv som blekker sprutar om dette,
då kastar dei andre bokmålsbrukarane seg over ho og
“vil være med, vil være med”
Og resultatet blir at debatten renn ut i sanda
og ingen av dei får noko glede av å slakta nynorsken

Bokmålsbrukarar eig ikkje debattkultur; “vil være med, vil være med”
Eg tør ikkje tenke på kva parti bokmålsbrukarar flest held med
Og under sånne forhold tenkjer eg:
Eg er glad eg ikkje skriv bokmål sjølv,
slik at eg heile tida måtte forsvara dansken min mot norsken
Eg ville ikkje skrive bokmål om det var det einaste lovlege

Bokmålsbrukarar er kjende for å forsvara språket sitt
Visstnok heile livet
Dei er kjende for å vera trofaste mot sitt sprog,
og det tykkjer me jo er så søtt
Men eg veit ikkje, eg

Hvis eg hadde vore gift med ein skrikande “vil være med, vil være med”, raudpølseetande partnar, som ikkje veit forskjell på “kj” og “sj”, uansett kor trofast ho hadde vore,
då hadde eg kanskje tenkt at det var like bra
om ho fann ein annan

Nei, gje meg eit språk, som smilar med tennene,
som står i avisene, og glad kjem rennande
mot meg

Eg meiner, som står i avisene og ventar
når eg kjem frå Oslo, eller ein annan preglaus by på Austlandet.

Eg har sett ein søndag i Aftenposten si søndagsavis,
eg har sett det fleire gonger, men også ein søndag i Aftenposten si søndagsavis,
der såg eg eingong eit lesarinnlegg som var valdteke og omsett til bokmål,
og var på trykk midt inne i avisa
Rett etter dødsannonsane, med kunngjeringar på dei neste sidene
Bokmålsbrukarar ter seg som dyr nokre gonger, og, som sagt,
ganske ofte hatar eg bokmålsbrukarar

Eg hatar bokmålsbrukarar, men det er mange ting eg elskar
Og lenge hadde eg det slik at når eg møtte folk som
ikkje hata eller elska det same som meg,
då tenkte eg at dei måtte vera litt galne
Og eg trur at mange har det slik ennå

Riksmålsbrukarar, til dømes, som oppsedar barna sine til ekle,
små, tyggegummiluktande moralistar
som les gjennom den einaste nynorskspråklege landsdekkjande avisa og seier

“æsj, de skriver på et bakstrebersk språk, slik kan vi da ikke ha det i EU” Eg trur at riksmålsbrukarar meiner at målsaka og målfolka kan ta skreppa og munnharpa si og reise til 1800-talet

Som sagt, eg hatar bokmålsbrukarar. Av grunnane nemnd ovanfor.
Men hvis eg møter ein som elskar bokmål,
eller som tykkjer at akkurat bokmål er som fridomen sitt kvite ljos
på himmelen, eller som elskar bokmål fordi han tykkjer
bokmål er stemma til sjølvstendet i ein gjennomregulert stat nord i Europa,
hvis eg møter ein som elskar bokmål, og seier det,
eller hvis eg møter ein riksmålsbrukar som meiner at målsaka
ikkje bør ha adgang til offentleg debatt eller
offentlege skular, men skrive om saka si i eigne pamflettar,
då skal eg prøva å sjå på personen med forståing.
Men lett blir det ikkje.

Dette er eit skamlaust ran av Odd Børretzen si kjende vise. Eg er lei meg for at eg øydela ho, Odd.